不由得

(สาเหตุที่มากระตุ้น) + ประธาน (คนหรือสิ่งที่ทำกริยา) + 不由得 + คำกริยาหรือกริยาวลี

ใช้เมื่อต้องการบรรยายปฏิกิริยาภายในใจที่เกิดขึ้นเอง เช่น น้ำตาไหล หลุดหัวเราะ ถอนหายใจ หรือหวนนึกถึงอดีต เมื่อถูกสิ่งเร้ากระทบ ใช้ได้ทั้งภาษาพูดและภาษาเขียน

不由得 เน้นว่าอารมณ์หรือการกระทำนั้นห้ามไว้ไม่อยู่ ส่วน 不禁 (bùjīn อดกลั้นไม่ไหว) มีความหมายใกล้กันมากและสลับกันได้ แต่ 不由得 ยังมีอีกความหมายหนึ่งคือ ทำให้ใครบางคนไม่อาจไม่ทำ เมื่อวางไว้หน้าอนุประโยค

การนำ 不由得 ไปใช้กับการกระทำที่ตั้งใจและวางแผนไว้ล่วงหน้านั้นผิด เพราะมันสงวนไว้สำหรับปฏิกิริยาที่เกิดเอง และการลืมบอกสาเหตุที่มากระตุ้นไว้ข้างหน้าจะทำให้ประโยคขาดบริบท ผู้เรียนไทยยังพลาดเรื่องตำแหน่ง เพราะภาษาไทยพูดว่า น้ำตาไหลออกมาโดยไม่รู้ตัว โดยวางคำขยายไว้ท้ายประโยค จึงเผลอเขียนเป็น 我流下了眼泪不由得 ที่ถูกคือ 我不由得流下了眼泪