Bài tập sắp xếp câu HSK 3: trật tự từ và các loại bổ ngữ

Sang HSK 3, sắp xếp từ thành câu khó hẳn lên: phần sau động từ giờ có cả bổ ngữ kết quả, khả năng, mức độ, số lượng, chứ không chỉ tân ngữ. Bậc 3 (2.245 từ vựng cộng dồn, chuẩn HSK 3.0) còn thêm ba kiểu câu đảo trật tự: câu 把, câu bị động 被, câu so sánh 比. Bài này dựng bản đồ chỗ ngồi từng mảnh và chín câu luyện có giải thích — xem Ngữ pháp HSK 3.

Bản đồ thứ tự thành phần câu HSK 3

Luật gốc vẫn như bậc dưới: phía trước động từ là chỗ của phần bổ nghĩa, phía sau chỉ dành cho kết quả, mức độ, số lượng, tân ngữ. Cái mới của bậc 3: ô sau động từ nở ra nhiều loại bổ ngữ, còn 把 và 被 kéo được tân ngữ hay tác nhân lên trước.

Khi nhiều mảnh cùng tranh chỗ trước động từ, thứ tự ưu tiên là thời gian → phó từ → năng nguyện → cụm giới từ → cụm 把/被/比. Câu 他还没把作业做完 đi đúng dãy đó: 还、没, rồi 把作业, cuối cùng là 做完.

Phần sau động từ: bổ ngữ dán liền, tân ngữ nhường chỗ

Đây là nơi HSK 3 gài bẫy nhiều nhất: bổ ngữ luôn dán sát động từ, nên tân ngữ phải lùi ra sau cả khối, lên trước làm chủ đề, hoặc buộc câu lặp lại động từ.

• Bổ ngữ kết quả: động từ + 完/到/住/走 là một khối, tân ngữ ra sau — 买到那本书.
• Bổ ngữ khả năng: 得 hoặc 不 chen vào GIỮA động từ và kết quả — 听得懂, 听不懂.
• Bổ ngữ mức độ: 得很 cần chữ 得, còn 极了、死了 gắn thẳng sau tính từ — 热极了.
• Bổ ngữ xu hướng: động từ + 出来/回去; mảnh nơi chốn nằm giữa, trước 来/去 — 走出教室去.
• Bổ ngữ số lượng: số lần, thời lượng đứng sau động từ — 读了三遍; tân ngữ đại từ thì đại từ đi trước: 我找了他两次.

Câu 把 và câu bị động: ai lên trước, ai nằm sau

Hai kiểu câu này kể cùng một việc từ hai phía: 我把手机弄坏了 nhìn từ người làm, 手机被我弄坏了 nhìn từ vật. Cả hai không được kết thúc bằng động từ trơ — sau động từ luôn còn kết quả, hướng, chỗ đến hay 了.

• Câu 把: chủ ngữ + 把 + tân ngữ + động từ + thành phần sau: 请你把这些书放在桌子上.
• Câu bị động: vật chịu tác động + 被/叫/让 + tác nhân + động từ + kết quả: 我的自行车被弟弟骑走了.
• Phủ định 没 và phó từ 还、已经 đứng TRƯỚC 把/被.
• 被 lược được tác nhân (手机被弄坏了), 叫/让 thì bắt buộc nêu; động từ 喜欢、是、有 không vào câu 把.

Câu so sánh với 比 và bốn khuôn phải nhớ

Ở bậc 3, 比 so cả cách làm một việc nên cụm 比 có hai chỗ đứng. Bốn khuôn: A 比 B + động từ + 得 + tính từ (我比他跑得快); A + động từ + 得 + 比 B + tính từ (我跑得比他快); A 不比 B + tính từ để phủ nhận (我姐姐不比我高); A 比 B + 多/少/早/晚 + động từ + cụm số lượng để nói chênh bao nhiêu (我比他多吃了两个饺子).

Hai chỗ dễ mất điểm: câu 比 không đi với 很 hay 非常 (他比我很高 sai), muốn nhấn thì dùng 得多; và 不比 là không hơn, còn 没有 mới là kém hơn.

Quy trình sáu bước cho một câu HSK 3

Đừng đọc các mảnh từ trái sang phải rồi đoán. Tìm xương sống trước, dán bổ ngữ sau, phần bổ nghĩa xếp sau cùng.

1. Tìm động từ hay tính từ trung tâm và bổ ngữ của nó (完、到、得、极了).
2. Thấy mảnh 把 hay 被/叫/让 thì dựng khung theo kiểu câu đó ngay.
3. Dán bổ ngữ sát động từ thành một khối, chưa cần nghĩ tới tân ngữ.
4. Đặt tân ngữ: sau khối động từ, lên trước làm chủ đề, hoặc lặp động từ.
5. Xếp phần trước động từ: thời gian, phó từ, năng nguyện, cụm giới từ, cụm 把/被/比.
6. Đọc lại thành tiếng, soát trợ từ cuối câu và xem có ai nói vậy không.

Từ chức năng quyết định chỗ ngồi của cả cụm

Mười từ dưới đây là bản lề của câu HSK 3: nhận ra chúng là biết mảnh nào trước, mảnh nào sau.

Chín câu luyện có đáp án và giải thích

Dòng nhãn cho trước các mảnh ghép. Tự xếp trong đầu rồi đọc dòng chữ Hán để đối chiếu và bấm nút phát âm.

Câu 1. 买到 là khối động từ cộng bổ ngữ kết quả, tân ngữ 那本书 ra sau cả khối chứ không chen vào giữa. 终于 và cụm 在网上 đều thuộc phần trước động từ, còn 了 khoá cuối câu.

Câu 2. Bổ ngữ khả năng chen 得 vào giữa 听 và 懂; phủ định không thêm 没 mà đổi 得 thành 不: 听不懂. Cụm 老师说的话 lên đầu làm chủ đề, 都 là phó từ nên đứng trước động từ.

Câu 3. 极了 gắn thẳng sau tính từ, không cần 得 và không cho thêm 很 ở trước — 很热极了 là sai. Mảnh 今天的 có 的 nên dính ngay trước danh từ 天气.

Câu 4. Động từ 写 đã có tân ngữ 汉字 mà vẫn muốn thêm 得 cùng bổ ngữ, nên phải lặp lại động từ; 妹妹写汉字得很认真 là sai. Cách khác cũng đúng: 妹妹汉字写得很认真.

Câu 5. Bổ ngữ động lượng 三遍 nằm sau 读了, không kéo lên trước động từ theo lối tiếng Việt. Tân ngữ là danh từ nên chuẩn là 读了三遍这篇课文, hoặc kéo tân ngữ lên đầu làm chủ đề như câu này.

Câu 6. 把 kéo tân ngữ 这些书 lên trước động từ, nên sau 放 buộc phải có mảnh nói rõ đặt vào đâu là 在桌子上. Dừng ở 请你把这些书放 là câu bỏ dở.

Câu 7. Phó từ 还 và phủ định 没 đứng trước 把: 他把作业还没做完 là sai. 做完 là khối động từ cộng bổ ngữ kết quả, và câu phủ định bằng 没 thì cuối câu không thêm 了.

Câu 8. Câu bị động đưa vật chịu tác động lên đầu: 我的自行车, rồi 被 cùng tác nhân 弟弟, rồi động từ mang kết quả 骑走 và 了. Thay 被 bằng 叫 hay 让 cũng được, nhưng phải nêu 弟弟.

Câu 9. Khuôn A 比 B cộng động từ cộng 得 cộng tính từ: cụm 比我 nằm ngay trước 说得流利. Cách xếp khác cũng đúng: 姐姐汉语说得比我流利. Câu 比 không đi với 很.