Cấu trúc ngữ pháp HSK 4 chuẩn 3.0: 75 mẫu câu cần nắm chắc

HSK 4 là bậc mà tiếng Trung của bạn bắt đầu có thái độ. Theo chuẩn HSK 3.0, hết bậc này bạn có 3.245 từ vựng cộng dồn và 75 điểm ngữ pháp bắt buộc — phần lớn là bản nâng cấp của những gì đã học ở HSK 3, cộng thêm một tầng sắc thái: 却, 竟然, 反而, 未必. Bài này xếp lại 75 điểm đó theo nhóm chức năng; danh sách đầy đủ kèm nút phát âm ở Ngữ pháp HSK 4.

Ngữ pháp HSK 4 nâng cấp những gì so với HSK 3

Danh sách chính thức của bậc 4 xếp theo loại đơn vị ngôn ngữ nên nhìn vào rất dễ ngợp: 75 mục nằm cạnh nhau, từ lượng từ tới câu ghép. Xếp lại theo việc chúng làm trong câu thì chỉ còn sáu nhóm.

• Từ chức năng thêm sắc thái — trợ động từ 得 (děi), phó từ ngữ khí 的确, 反而, 竟然, 究竟, phó từ 未必, 几乎, 似乎.
• Giới từ nêu chủ đề, căn cứ, tư cách — 对于, 关于, 替, 自, 根据, 作为 và các khuôn 在⋯⋯方面, 在⋯⋯上/下/中.
• Kiểu câu đặc biệt bản 2 — câu 把, câu bị động 被, câu tồn hiện, câu kiêm ngữ, câu 是⋯⋯的, chủ ngữ bị tác động.
• Câu phức — mười quan hệ logic, mỗi quan hệ một cặp từ nối riêng.
• Cách nhấn mạnh — mười bốn điểm, từ câu hỏi tu từ tới khuôn khẩu ngữ như 不X白不X, 还X呢.
• Con số và khuôn ngắn — số ước chừng, thập phân, phân số, phần trăm, bội số; 看来, 说不定, 来得及/来不及.

Từ chức năng nhỏ nhưng sắc thái lớn

Chỗ mất điểm nhiều nhất của bậc 4 là một chữ đặt sai vị trí. Công thức chung: chủ ngữ + phó từ + động từ/tính từ — phó từ nằm giữa chủ ngữ và vị ngữ, không đứng đầu câu như "nhưng" trong tiếng Việt. Vì thế 我来了，他却没来 mới đúng, còn 却他没来 là sai.

Mở đầu danh sách bậc 4 là trợ động từ 得 (děi) nghĩa "phải, cần phải": chủ ngữ + 得 + động từ. Phủ định của nó không phải 不得 mà là 不用 hoặc 不必.

Nhóm phó từ ngữ khí gồm 的确 (quả thật), 反而 (trái lại), 竟然 (vậy mà), 究竟 (rốt cuộc). Riêng 反而 luôn cần vế trước nêu điều lẽ ra phải xảy ra, khuôn hay gặp là 不但没⋯⋯，反而⋯⋯.

Nêu chủ đề, căn cứ và tư cách: nhóm giới từ ra đề rất dày

Bậc 4 bổ sung một loạt giới từ để dựng "cái khung" ở đầu câu, công thức giới từ + đối tượng + dấu phẩy + phần chính: 对于 nêu đối tượng của nhận xét, 关于 nêu chủ đề, 根据 nêu căn cứ, 作为 nêu tư cách, 替 nêu người mình làm thay, 自 nêu mốc thời gian.

关于 còn làm định ngữ theo dạng 关于 + danh từ + 的 + danh từ chính: 关于战争的电影, thiếu 的 là sai. Ngược lại 对于 không dùng cho hành động hướng thẳng tới một người — nói 对我很好 chứ không nói 对于我很好. Bốn khuôn dưới đây nhớ nguyên khối:

• 在⋯⋯方面 — về mặt, trong lĩnh vực: 在历史方面，他知道得很多.
• 在⋯⋯上/下/中 — nêu bối cảnh trừu tượng: 在这件事情上, 在他的影响下, 在这篇课文中.
• （自）⋯⋯以来 — từ mốc nào đó đến nay, hàm ý việc còn tiếp diễn: 自去年以来，我一直生活在北京.
• 由⋯⋯组成 — gồm, được tạo thành từ: 这篇文章由三个部分组成.

Kiểu câu đặc biệt: bản 2 của những gì đã quen

Câu 把 ở bậc 3 chỉ cần một bổ ngữ kết quả; bậc 4 mở thêm ba kiểu "đuôi": lặp động từ hoặc chèn 一/了 (làm qua loa), dùng 给 kèm 着/了, và bổ ngữ chỉ số lần hay thời lượng. Công thức chủ ngữ + 把 + tân ngữ xác định + động từ + đuôi, trong đó động từ không được đứng trơ — 把试卷检查 là câu thiếu.

Câu bị động: chủ ngữ + 被 + (tác nhân) + động từ + thành phần khác; tác nhân lược được nhưng phần sau động từ thì không. Phần đó rất hay là bổ ngữ xu hướng mang nghĩa kết quả — 上 là khép lại (关上), 出 là làm lộ ra (说出), 起 là nhớ ra, dựng nên (想起), 下 là giữ lại (留下); đừng dịch theo hướng lên, ra, xuống.

Tiếp theo là hai kiểu câu đảo trật tự người Việt hay viết ngược. Câu tồn hiện mở đầu bằng nơi chốn + động từ + bổ ngữ xu hướng + 了 + cụm số lượng + người/vật; người hoặc vật xuất hiện, mất đi là thông tin mới nên phải đứng cuối. Câu chủ ngữ bị tác động thì đưa vật chịu tác động lên đầu làm chủ đề mà không cần 被: 作业我做完了.

Câu kiêm ngữ bậc 4 thêm hai nhóm nghĩa: khen chê (表扬, 批评) và gọi tên, công nhận (称⋯⋯为, 选⋯⋯当). Người ở giữa kiêm luôn vai chủ ngữ của động từ sau nên không lặp lại chủ ngữ; chữ 为 ở đây đọc wéi. Câu 是⋯⋯的 dạng 2 nhấn thái độ (这个问题是可以解决的) mà bỏ mất 的 là mất luôn sắc thái khẳng định.

Câu phức: mười quan hệ, mười cặp từ nối

Đây là nhóm chiếm nhiều điểm nhất trong phần đọc và phần viết của đề HSK 4, và vế sau bắt buộc có từ hô ứng: 既⋯⋯，又/也⋯⋯ (đẳng lập), 不是⋯⋯，而是⋯⋯ (đính chính), 首先⋯⋯，其次⋯⋯ (trình tự), 于是 (kết quả tiếp nối), 甚至 (tăng tiến), 或者⋯⋯，或者⋯⋯ (lựa chọn), 然而 (chuyển ý), 假如/万一⋯⋯，就⋯⋯ (giả thiết), 否则 (nếu không thì), 不管/无论⋯⋯，都/也⋯⋯ (điều kiện bỏ ngỏ), 既然⋯⋯，就⋯⋯ (dựa vào điều đã rõ), 可见 (suy ra), 哪怕⋯⋯，也⋯⋯ (nhượng bộ).

Bậc 4 còn có câu giản lược: hai vế co lại thành một câu ngắn, không cần từ nối. Dạng không dấu hiệu là 你有事你先走, còn 不⋯⋯也⋯⋯ dùng để nhấn quyết tâm: 今天晚上我不睡觉也要把这篇作文写完.

Sáu cách nhấn mạnh nghe ra chất bản xứ

Nhóm 强调 là chỗ phân biệt người học "đúng ngữ pháp" với người nói "như người bản xứ". Bốn cách chính: câu hỏi tu từ (这么简单的题，谁不会做呢), phủ định kép, 连⋯⋯也/都⋯⋯ và 一 + lượng từ (+ danh từ) + 也/都 + 不/没⋯⋯.

Còn lại là các khuôn khẩu ngữ ngắn, nên học như mảng ghép sẵn vì dịch từng chữ sẽ ra câu vô nghĩa:

• 不X白不X — không X thì phí: 咱们不吃白不吃.
• 还X呢 — giọng mỉa mai: 还名牌儿呢，我听都没听过.
• 你X你的吧 — bạn cứ X đi: 你忙你的吧.
• X就是了 — cứ X là được: 直接说就是了.
• 说什么/怎么（着）也得X — dù thế nào cũng phải X: 我说什么也得去看看他.

Bảng đối chiếu các cặp dễ lẫn

Khuôn ngắn cần phản xạ và cách đọc con số

Nhóm cuối nhỏ nhưng ra đề rất đều, nhất là trong phần nghe: 看来 (xem ra), 说不定 (không chừng), 一般来说 (nói chung), 来得及/来不及 (còn kịp/không kịp), 人家 (người ta), trợ từ 似的 (như thể), hai khuôn bốn chữ 大A大B và 一A一B.

Về con số, bậc 4 đòi đọc trôi bốn dạng: số ước chừng số + 来 + lượng từ (十来本), thập phân đọc bằng 点 (八十五点五分), phân số theo mẫu mẫu số + 分之 + tử số (三分之二), phần trăm là 百分之 + số, bội số dùng 倍.